Барои пайдо кардани посух ба ин савол, бояд ба фарҳанги шаҳрнишинӣ, муносибати мардуми тоҷик ба обу покизагӣ ва таърихи пурғановати Қалъаи Хуҷанд назар афканем. Зеро баъзан дар як амали ба назар одӣ нишонаҳои фарҳанги бузурге нуҳуфтаанд, ки аз насл ба насл омада, имрӯз низ дар ҳаёти мо идома дорад.

Дар асл, об – рамзӣ покӣ ва тароват дошта дар фарҳанги мардуми тоҷик аз қадим ҷойгоҳи хос доштааст. Барои сокинони шаҳрҳои бостонӣ об танҳо воситаи нӯшидан ва рӯзгордорӣ набуда, балки яке аз асосҳои зиндагӣ, ободонӣ ва покизагӣ ба шумор мерафт. Аз ин рӯ, тоза нигоҳ доштани кӯча, ҳавлӣ, роҳрав ва ҷойи истиқболи меҳмон як ҷузъи муҳими фарҳанги рӯзгордорӣ буд. Вақте субҳ пеши дарвоза об пошида мешавад, замин аз чангу ғубор тоза мегардад, ҳаво каме салқин мешавад ва муҳити атроф намуди тозаву озода мегирад. Барои ҷойе чун Қалъаи Хуҷанд, ки ҳар рӯз меҳмонони дохиливу хориҷиро қабул мекунанд, чунин тозагӣ аҳамияти бештар дорад. Меҳмон вақте аз дарвоза ворид мешавад, бояд эҳсос кунад, ки ба ҷойи одии шаҳрӣ не, балки ба як фазои таърихӣ қадам мегузорад. Аз ҳамин рӯ, тозагӣ ва тартиби назди дарвоза низ як қисми фарҳанги муаррифии ёдгорӣ ба шумор меравад. Ҳар қатраи обе, ки саҳар ба роҳрав пошида мешавад, метавонад рамзи омодагӣ бошад, омодагӣ ба рӯзи нав, ба қабули меҳмон, ба ҳифзи зебоӣ ва ба нигоҳдории муҳити фарҳангӣ аст. Махсусан дар фасли гармо об пошидан ба роҳравҳо, назди дарвоза метавонад чангу ғуборро паст карда, барои муддати кӯтоҳ муҳити атрофро тароватбахштар созад. Муҳимтар аз ҳама ин одати ҳаррӯза як ҷузъи нигоҳбини муҳити таърихӣ бошад. Қалъае, ки таърихи чандин асрро дар худ нигоҳ доштааст, бояд на танҳо аз ҷиҳати меъморӣ, балки аз ҷиҳати тозагӣ ва ободонӣ низ нигоҳубин карда шавад.

Бале, қалъаи таърихи гузашта дорад, аммо нигоҳубини он вазифаи имрӯз аст ва ҳар субҳ, пеш аз омадани меҳмонон қатраҳои об ба роҳрави назди дарвоза гӯё аз оғози рӯзи нав дар ин макони таърихӣ хабар медиҳанд.